Hoe begin je een verhaal?
Ik heb mijn hele leven geschreven. Omdat ik het leuk vond, niet omdat ik er goed in was. Niet tot ongeveer een jaar geleden, toen ik een paar inzichten heb gehad. De belangrijkste drie, degene die voor mij het hele schrijfproces veranderden, wil ik hier graag delen. Ze vormen voor mij nog steeds de basis van ieder nieuw verhaal.
Ik ben niet beroemd. Ik heb geen bestseller geschreven en verdien geen bakken geld met mijn verhalen. Wat ik wél ben, is iemand die zijn hele leven lang geobsedeerd is geweest door taal. Door verhalen. Door magie, door monsters en door de eindeloze diepte van de menselijke geest.
1. Gebruik meerdere zintuigen in een tekst
Veel beginnende schrijvers gebruiken vooral één zintuig: zicht. Intuïtief voelt het alsof het geschreven woord zich goed leent voor visuele omschrijvingen. Dat is tot op zekere hoogte ook zo, maar een medium als film bijvoorbeeld, kan in een enkel shot details in een kamer tonen, kasten vol boeken, portretten, een meerdelig servies, op een manier waarop dat niet kan met een tekst. Als je diezelfde details wil vangen in woorden, zou je tientallen pagina’s kwijt zijn, met ellenlange omschrijvingen die meer aanvoelen als boodschappenlijstjes dan als boeiende stukken tekst.
Smaak, geur en tast daarentegen, vertalen heel slecht naar een film, maar heel goed naar een boek. Tekst kan pijn of extase, of de geur van verse koffiebonen, tot in het kleinste detail weergeven, op een manier die onmogelijk is voor visuele mediums. Bovendien gaat de wereld die je wil bouwen eindeloos meer leven als er niet alleen gebruik gemaakt wordt van vormen en kleuren, maar van meerdere zintuigen per scène. Toen ik dat begreep, is mijn eigen creatieve schrijfwerk met enorme sprongen vooruit gegaan.
2. Begin een verhaal in medias res
Dit is minder algemeen en veel meer persoonlijk. Ik ben erachter gekomen dat ik een echte discovery writer ben. Iemand die een verhaal ontdekt en niet van tevoren plant. Bijna alsof je droomt. Zo is het voor mij, tenminste. Ik begin veel van mijn werk bewust in medias res, een Latijnse term voor middenin de actie. Door een verhaal middenin een actie te beginnen, dat kan een fysieke actie zoals een achtervolging zijn, maar ook een gesprek of een vraag, hoef ik vooraf bijna geen planwerk te doen.
Ik laat de actie eerst op papier uitspelen, waarna ik een veel duidelijker beeld heb van de personages en de wereld waarin ze leven. Ik ben hier heel extreem in, soms weet ik niet eens wat het genre van een verhaal wordt. Ik weet niet wat de personages gaan zeggen of gaan doen, maar dat maakt het schrijven voor mij juist een hele meeslepende ervaring, waarbij ik ondergedompeld word in een wereld die ik zelf ook nog moet ontdekken.
Bovendien: als ik als schrijver niet weet waar een verhaal heen gaat, weet een lezer dat ook niet! Deze aanpak werkt het best voor kortere teksten (zoals korte verhalen of gedichten) en minder voor een complete roman, waar je er niet aan ontkomt om meer te plannen. Een eerste hoofdstuk op deze manier ontdekken, is bijvoorbeeld wat eenvoudiger.
3. Kies bewust een verhaalstructuur
Een verhaal in medias res beginnen en het gebruik van meerdere zintuigen. Dit zijn voor mij fundamentele onderdelen van ieder nieuw verhaal.
Het vooraf formuleren van een heldere verhaalstructuur is het laatste onderdeel. Voor mijn allereerste verhaal: Kwaad Bloed & Exotische Delicatessen had ik vooraf een specifieke structuur bedacht. Ik wilde in het verhaal een bepaalde gebeurtenis tonen vanuit verschillende pov’s (points of view).
Toentertijd wist ik nog niet dat deze structuur al bestond en zelfs een naam had: Rashomon-verhaalstructuur. Wel voelde ik intuïtief aan dat door dezelfde gebeurtenis te herhalen, steeds vanuit een ander personage, een natuurlijke spanning opgebouwd kon worden. Die spanning ligt hem vooral in de dramatische ironie; het feit dat de lezer beetje bij beetje een “universele waarheid” leert, die voor de personages uit het boek nooit zichtbaar zal zijn.
Er zijn tientallen verschillende verhaalstructuren te vinden. Sommige wat vaster en sommige wat losser. Sommige worden vooral in Westerse literatuur gebruikt en andere bijvoorbeeld in Japanse literatuur, wat een compleet andere leeservaring oplevert. In Japan is literatuur minder gericht op het oplossen van een conflict tussen een held en de antagonist en vaak meer op introspectie en het neerzetten van een bepaalde sfeer. Dit geeft een meer meanderende, beschouwende toon.
Voor mij persoonlijk werkt een wat meer rigide, strak omlijnde verhaalstructuur het best. Op die manier kan ik mijn eigen creativiteit de vrije loop laten met de zekerheid van een heldere structuur. Zo heb ik een grotere kans dat er een prettig leesbaar verhaal uit voortvloeit.
Zo kun je een betere schrijver worden
Door structuur aan te brengen kun je die creatieve energie efficiënter omzetten in een leesbaar verhaal. Voor mijzelf heeft dit echt het verschil gemaakt tussen voor mezelf schrijven en schrijven op een niveau waarop een verhaal ook meeslepend is voor een andere lezer.
· Gebruik alle zintuigen, niet alleen zicht, om een geloofwaardige wereld op te bouwen
· Probeer als discovery writer eens om een verhaal in medias res te beginnen, zodat een verhaal zichzelf ontvouwt
· Kies voor een duidelijke verhaalstructuur, zodat je creatieve energie op het papier niet doelloos alle kanten op schiet
Uiteraard is iedere schrijver anders, net als hun schrijfproces. Toch heeft iedere schrijver een bepaalde hoeveelheid zelfkennis en tools nodig, om zichzelf naar een hoger niveau te tillen.
Ben je geïnteresseerd in creatief schrijven? Wil je misschien samenwerken aan een bepaald project? Neem dan vooral contact met me op!
