Hoe contrast houvast geeft aan een pantser

Zoals ik eerder aangaf in mijn blog Hoe schrijf je een meeslepend verhaal? ben ik een schrijver die zijn wereld gedurende het schrijfproces “ontdekt”. Een zogenaamde discovery writer dus, of een pantser. Hoewel er niets mooiers is dan op deze manier een nieuw schrijfavontuur aan te gaan, liggen er wel een paar gevaren voor de pantser op de loer.

Hoe voorkom je als pantser dat je de weg kwijt raakt in je eigen verhaal? Je hebt geen duidelijke routekaart, dat is een luxe die is voorbehouden aan de planners onder ons. Als ontdekkende schrijver die zijn verhaal graag in medias res begint, is iedere nieuwe start weer een sprong in het diepe. Gelukkig heb ik houvast aan thematische figuren, die me helpen toch weer veilig de overkant te vinden. Eén van de belangrijkste voor mij is de tegenstelling.

Contrast als energiegever

Er zit een verhaal in iedere tegenstelling. Er zit worldbuilding in. Er zit een bepaalde frictie in, die je uit kan werken. Zodra je die frictie verder hebt uitgewerkt, of zelfs tot een conclusie hebt gebracht, is het verhaal, of gedicht, op een natuurlijke manier weer verder gevorderd!

Wat ik daarmee bedoel? Laten we een klassieker gebruiken: groot vs klein. Hoe praat en doet iemand die groot is tegenover iemand die klein is? Ik ga praten in tropes, tot op het clichéachtige af. Daar ben ik me bewust van. Probeer zelf altijd een onverwachte draai aan een bekend beeld te geven, zodat je het écht eigen kan maken.

Iemand die groot is, is sterk. Neemt meer ruimte in. Maar kan zich ook niet verstoppen, ook al wil hij dat. Iemand die klein is, is sneller. Kan het winnen op intellect of op bijvoorbeeld inzet. Maar niet op een directe confrontatie op brute kracht. Zo geeft een tegenstelling kleur aan twee personages. Overigens kun je dezelfde tegenstelling ook toepassen op bijvoorbeeld twee dieren of twee steden of wat je creativiteit je ook ingeeft.

Wanneer is het verhaal klaar? Of tenminste deze story beat? Zodra de confrontatie (en dat kan je heel breed trekken) tussen groot en klein voorbij is. Er is een winnaar en een verliezer. Of misschien een nieuwe status quo.

Een letterlijk voorbeeld is mijn gedicht Silver Dreams, waar naast een karakter van titanische omvang ook een mens in zit. In dit geval vormt de titaan een deel van de omgeving en dicteert hij een groot deel van de omgang tussen beide personages én er zit een spanning in die opgelost moet worden.

Het groot vs klein motief kan ook figuurlijk gebruikt worden. In het eerste hoofdstuk van mijn Engelstalige fantasyroman The Bloodbreaker zit de tegenstelling van een gevangenisbewaker en een gevangene, waarbij het contrast macht vs machteloosheid is. De mogelijkheden zijn natuurlijk eindeloos.

Contrast als cameralens

Een andere manier waarop contrast een tekst helpt vormen, is wanneer het gebruikt wordt als een camera die in- en uitzoomt op je wereld. Zo kunnen je lezers een nieuw, mogelijk verrassend, perspectief opdoen. Iets wat ik graag doe is een kleine actie of voorwerp verbinden aan een veel bredere beweging of een enorm, soms zelfs kosmisch, geheel. Zoals bij Goud waar een kind een opmerking maakt over de lucht (iets kleins) wat bij de ouder een hernieuwde verwondering losmaakt. Iets wat ze kwijt waren. Door in te zoomen op iets kleins en daarna uit te zoomen op het grote effect ervan, kan je beide aan elkaar verbinden.

Een nieuw perspectief heeft een effect op een karakter uit je schrijfwerk, maar, op een meta manier, misschien ook op je lezer. Door met enige regelmaat in- en uit te zoomen zorg je ook weer voor spanning in je verhaal. Je kan deze oplossen door een conclusie te geven. Of door laten sudderen, om de keuze uiteindelijk aan de lezer zelf te laten.

Contrast als moreel ijkpunt

Spanning hoeft niet altijd uit een letterlijke of figuurlijke beweging te komen. Een gesprek tussen twee karakters met een verschillende kijk op de wereld kan ook boeiend zijn, zonder dat er per se een conclusie aan geplakt hoeft te worden. In mijn korte verhaal Kwaad bloed & Exotische delicatessen leven meerdere karakters die in meer of mindere mate racistische trekken hebben. Door ze interactie te laten hebben met karakters die hun wereldbeeld niet delen, ontstaan er interacties die de morele standpunten van karakters kunnen uitdiepen en die de wereld waar ze in leven vormgeven.

Zelf hou ik er niet van een oordeel te vellen over mijn karakters. Niet via een vertelstem. Hierdoor is er ruimte voor de lezer om zelf een oordeel te vellen, zonder dat ze gestuurd worden. Geen universeel goed of fout, wat extra diepte geeft aan je wereld en de mensen die erin leven, en een lezer meer geven om zelf over na te denken.

Een meeslepende start van je verhaal

Mijn Engelse blog How to build your creative sandbox eindigt met een schrijfoefening, eentje die ik zelf ook heb uitgevoerd, en die hopelijk een leerzaam voorbeeld geeft van een boeiende verhaalstart. Mocht je daarin geïnteresseerd zijn, kun je altijd even kijken!

Tot slot

Ben je een creatief schrijver en op zoek naar meer handvaten? Speel je ook graag in een creatieve zandbak? Laat me vooral weten als je geïnteresseerd bent in een samenwerking en neem contact met me op!